Köşe Yazıları'e dön

Bilişimle Engelleri Kaldırmak Mümkün mü?

Bu yazımda sizlere bir bilişimci ve en önemlisi herkes gibi bir engelli adayı olarak: Engellilere yönelik bilişim hizmetleri neden önemlidir? Mevcut sorunlar nelerdir? Neler yapılmalı? konuları hakkında bilgiler vermeye ve düşüncelerimi paylaşmaya çalışacağım.

Bu ilk yazımda konuyu Türkiye tarafından imzalanan, toplam 50 maddeden oluşan ve taraf olan devletlere, engellilere karşı ayrımcılığı ortadan kaldırmak ve onların yaşam standartlarını yükseltmek gibi yükümlülükler getiren BM Engelli Hakları Sözleşmesi açısından ele almaya çalışacağım.

Çok sağlıklı istatistikler olmamakla birlikte Türkiye`de farklı engelli guruplarından 8.5 milyon civarında engelli vatandaşımız var. Bu vatandaşlarımızın sosyo-ekonomik hayata katılması bakımından bilişim teknolojileri ve hizmetlerinin yeri oldukça önemlidir. Bilişim teknolojileri ve hizmetleri herkesin olduğu gibi engelli bireylerinde günlük hayatında önemli bir yere sahiptir.

Ancak engelli bireylerin bilişim hizmetlerinden yararlanmasında erişilebilirlik ve kullanılabilirlik bakımlarından ciddi sorunlar bulunmaktadır. Son yıllarda başta devlet kuruluşları olmak üzere STK lar, üniversiteler ve özel sektörde ciddi çalışmalar olmakla birlikte henüz bu çalışmalar istenen seviyeye ulaşamamıştır.

BM Engelli Hakları Sözleşmesi`nde ilk olarak şu ifade yer almaktadır: `Fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel çevreye, sağlık ve eğitim hizmetlerine, bilgiye ve iletişime erişimin engellilerin tüm insan haklarından ve temel özgürlüklerden tam yararlanmasını sağlamadaki öneminin kabul edileceği`maddesi yer almaktadır. Bu kapsamda en önemli unsurlardan biriside hiç şüphesiz ki internet ve bilişim teknolojileridir.

Engellilerin bilişim hizmetlerinden yararlanmasındaki en önemli sorunlardan biri olan erişilebilirlik konusu ise 9. Madde de detaylı olarak ele alınmıştır. Bu maddeye ve ilgili fıkraları şu şekildedir:

Madde 9 Erişilebilirlik
1. Engelli kişilerin bağımsız olarak yaşayabilmeleri ve yaşamın bütün yönlerine tam olarak katılabilmeleri için Taraf Devletler, engelli kişilerin başkaları ile eşit olarak kentsel ve kırsal alanlarda kamuya açık olan veya sağlanan fiziksel ortama, ulaşıma, bilgi ve iletişim teknolojileri ve sistemleri dahil olmak üzere bilgi ve iletişime ve öteki tesislere ve hizmetlere erişimini sağlamak için gerekli önlemleri alacaklardır. Erişim konusundaki engeller ve güçlüklerin belirlenmesi ve kaldırılmasını içerecek bu önlemler, başka hususlar yanı sıra aşağıdakiler için geçerli olacaktır:

(b)Elektronik hizmetler ve acil hizmetler de dahil olmak üzere, bilgi ve iletişim araçları ve diğer hizmetler.

(e) Kamuya açık binalara ve öteki tesislere girişin kolaylaştırılması için rehberler, okuyucular ve profesyonel levha lisanı çevirmenleri dahil olmak üzere yardımcı kişi ve aracılar temin edilmesi;

(f) Engelli kişilerin bilgiye erişiminin sağlanması için bu kişelere başka uygun biçimdeki yardım ve destek sağlanmasının teşvik edilmesi;

(g) Engelli kişilerin İnternet dahil olmak üzere yeni bilgi ve iletişim teknolojilerinden yararlanmalarının teşvik edilmesi;

(h) Erişilebilir bilgi ve iletişim teknolojileri ve sistemlerinin, bunlardan asgari maliyetle yararlanılabilmesi için erken aşamada tasarlanmaları, geliştirilmeleri, üretilmeleri ve dağıtılmalarının teşvik edilmesi.

Görüldüğü üzere BM Engelli Hakları Sözleşmesi`nde taraf devletlere engelli bireylerin bilgi teknolojilerine ve iletişim araçlarına erişebilmeleri ve kullanabilmeleri konusunda önemli sorumluluklar getirilmiştir.

Ancak bu hizmetleri sadece devlet kurumlarından beklemek doğru değildir. Engellilere yönelik bilişim hizmetlerinin iyileşmesi için herkese sorumluluk düşmektedir.

Bir sonraki yazımda sizlere Türkiye`de engellilere yönelik bilişim hizmetlerinin mevcut durumu ve sorunlar hakkında bilgi vermeye çalışacağım.

Engelsiz Bir dünya İçin Bilişimle Engelleri kaldırıyoruz…

Sevgiyle kalın.